Türk Boğazları Karadeniz ülkelerinin dünyaya açılan kapısıdır. Karadeniz"i, Ege Deniz"ine ve Akdeniz"e Süveş Kanalı ve Cebelitarık Boğazı yoluyla okyanuslara bağlar. Türkiye"nin iç suyu olan bu geçitler aynı zamanda uluslararası deniz trafiğine açıktır.
Türk Boğazları uluslarası deniz trafiğine açık en önemli su yollarından birisidir. Dünyada Malaca Boğazı"ndan sonra en yoğun deniz trafiğine sahip ikinci su yoludur. Uluslararası deniz trafiğine açık bu su yolu yıllık bazda Panama ve Süveş Kanallarında olanın 4 katı, Kiel Kanalı"ndakinin de 2 katı yoğunluğunda deniz trafiğine tanık olmaktadır. Montreux Sözleşmesi"nin yürürlüğe girdiği 1936 yılına göre deniz trafiği günümüzde 10 kat artış göstermiştir.
Türk Boğazları"nda Montreux Sözleşmesi"yle belirlenmiş ""deniz navigasyonu serbestisi""şeklinde geçiş serbesti uygulaması vardır. Ticaret gemileri belirli yümlülükleri yerine getirerek gece gündüz demeden bayrağı ve yükü ne olursa olsun bu serbestiden yararlanır. Ancak ilk Deniz Hukuku Sözleşmesi"yle birlikte seyrüsefer serbestisinin yerini "zararsız geçiş" şeklindeki seyir normu aldı. Haliyle Türk Boğazı"ndaki seyir serbestisi de bu evrensel kurum ışığında zararsız geçiş kısaltmasıyla karşılığını bulan zarara yolaçmaksızın seyriserbestisi şekline dönüştü.
Türk Boğazları"nın tarafları,Boğazlardan yararlanacak gemiyle Boğazların sahibi olarak Türkiye Cumhuriyeti Devleti"dir ( bundan böyle T.C ). Her iki tarafında birbirlerine karşı hakları ve yükümlülükleri de sözkonusudur.
Türk Boğazları İstanbul Boğazı, Marmara Denizi ve Çanakkale Boğazı"nda bütünleşen seyir bölgesini içler. Trafik rakamları Boğazlarımıza göre biraz farklılık gösterirse de 55.000 dolayında gemi Türk Boğazları"ndan karşılıklı yönlerde geçiş yapmaktadır. Bu neredeyse dünya deniz ticaret filosunun sayısal yönde üçte ikisine eşdeğer bir sayıdır.
Türk Boğazları gemilerin boğazları kolay ve güvenli kullanmaları açısından değişik seyir rejimlerine tanık olmuştur. Eldeki bilgilere bakılırsa Boğazlarımızda ilk uygulanan seyir rejimi sol seyir üzerindedir. Sol seyir rejimi 1937 yılında yürürlüğe konmuş 1 Temmuz 1982 tarihine kadar devam etmiştir. Sol seyir rejiminde gemiler İstanbul ve Çanakkale Boğazları"nda Rumeli kıyısı boyunca Karadeniz yönünde ( Boğaz yukarı ) Anadolu kıyısı boyunca da Ege Denizi yönünde seyir yaparak geçişlerini sürdürmüşlerdir.
Türk Boğazları"nda sol seyir düzeni özellikle daha dar ve akıntısı daha güçlü olan İstanbul Boğazı"nda yerine göre en az iki burun ötesini görerek seyre güvenlik kazandırabilmek açısından düşünülmüş gemilerin yararına bir seyir rejimiydi. Bunu İstanbul Boğazı"nda olmuş deniz kazalarını rejimlere göre olan karşılaştırması da doğrulamaktadır. Eldeki bilgilere göre 1953 – 2002 döneminde yani neredeyse 50 yıllık süreçte İstanbul Boğazı"nda 209 çatışma kazası olmuştur. Bunun 79 tanesi sol seyir düzeni döneminde (1953 -1982 ) 130 tanesi de sağ seyir düzeni döneminde ( 1982 – 2002 ) meydana gelmiştir.
Sağ seyir düzeni 1 Temmuz 1982 tarihinden bu yana yürürlüktedir. Bu sürecin 1982-1994 dönemi salt sağ seyir düzeni olarak uygulanmış. Türk Boğazları, geliş ve gidiş şeritlerine ayrılmamıştır. 1994 yılından bu yana ise Türk Boğazları"ndan sağ seyir rejimi trafik ayrım düzeni ( TAD ) ile birlikte uygulanmaktadır.
Türk Boğazları"nda artık VTMIS kısa adıyla bilinen Gemi Trafik ve Bilgilendirme Sistemi yürürlülüktedir. VTMIS ile birlikte boğazlarımızda seyir halindeki gemilerin durumları gözlenmekte şerit ihlalleri ve Boğazlarda çatışma rizikosunu azaltıcı yönde gemi rotalamaları dahil gemilerin her türlü seyirleri karadan izlenmektedir.
Bir doktora çalışması VTS / VTMIS cihazlarının kazaları önlenmedeki etkinliklerinin dünya ölçeğinde % 52 mertebesinde olduğunu ortaya koymuştur. Ancak Türk Boğazları"nda 1 Temmuz 2003 tarihinden bu yana 3 yılı aşkın süredir hizmet veren VTMIS sisteminin, çatışma kazalarını asgariye indirilmesinde çok olumlu katkılarının olduğu özellikle İstanbul Boğazı"ndaki çatışma kazalarının aşağıya iyice çekilmesiyle belli olmaktadır.
Türk Boğazları eskisine oranla artık çok daha güvenlidir. Trafik ayrım düzeni ve VTMIS ile desteklenmiş seyir güvenliğini arttırıcı önlemler kazaların azaltılması yönünde Türk Boğazları"na ağırlıklarını koymuştur. En azından rakamlar bunu ortaya koymaktadır.
