• BIST 116.841
  • Altın 161,940
  • Dolar 3,7823
  • Euro 4,6622
  • İstanbul 10 °C
  • Ankara 8 °C
  • İzmir 12 °C
  • Antalya 13 °C
  • Muğla 8 °C
  • Çanakkale 9 °C

Afrika Meydan Muharebesi

Doç. Dr. SONER ESMER

Afrika’nın izolasyonunu küreselleşme çözüyor

1.2 milyardan fazla insanın yaşadığı, her yıl ortalama nüfus artışının %2’den fazla olduğu bir kıta Afrika. Nüfusun % 43’ü 15 yaşın altında, eğitim seviyesi artıyor ve orta sınıfın gelir seviyesi yükseliyor. Diğer yandan Çin’in inşaat şirketlerinin yeni pazarlara ihtiyacı var, ziraat sektörünün önemli bir potansiyeli var, Afrika’nın izolasyonunu küreselleşme çözüyor. Ancak Afrika yollarının % 80’i toprak, iç taşımada kullanılan kamyonların %90’ında fazlası eski olduğu için 2020’ye kadar değişmeli, 2022’ye kadar her yıl 100 milyar dolarlık alt yapı yatırımı yapılması gerekiyor.

2001-2014 yılları arasında Batı Afrika limanları ortalama % 11 oranında gelişim gösterdi. Bu sayede toplam elleçleme 2001 yılındaki 1.5 milyon TEU’dan 7.5 milyon TEU’ya yükselmiş ve bu artışın devam ederek 2017-2018 yıllarında 10 Milyon TEU’ya ulaşması bekleniyor. Son 10 yılda ticari hatlardaki taşıma miktarları neredeyse 3 katı oranında artış göstermiştir.

soner_esmer_1.jpg

Afrika limanlarında atıl durumda olan ya da eskimiş alt yapı ve ekipmanların modernize edilmesi, uluslararası konteyner taşımacılığı için gerekli donanımın sağlanması için çalışmalar yapılıyor. Afrika limanlarında ilk imtiyazlar 2000’li yıllarda verilmiş, sonrasında kamu tarafından işletilen liman sayısında önemli bir azalma yaşanmış, 2014 yılına gelindiğinde ise kamu limanları sayısı oldukça azalmıştır.

Dünya Bankasının yaptığı çalışmalara göre son 10 yılda yaşanan gelişmelere bakıldığında özellikle Batı Afrika limanlarında (her ne kadar yeterli olmasa da) elleçleme hızlarının arttığı, üst yapıların geliştirildiği, IT yatırımları ile gemilerin transit zamanlarının azlatıldığı görülmektedir. Diğer yandan kara yolu sıkışıklıklarının, lojistik konusundaki eksikliklerin, yetersiz alt yapıların, özellikle demir yolu alt yapı konusundaki eksikliklerin giderilmesi konusunda Afrika ülkelerinin acil önlem almaları gerekmektedir.

Batı Afrika, özellikle Moritanya ve Nijerya arasında kalan, içinde Gana, Fildişi Sahillerinin olduğu bölge, denizcilik işletmelerinin özellikle önem verdiği bölgeler. Aşağdaki şekilde Afrika’daki limanaların üç temel verisi hakkında fikir sahibi olunabilir. Bunlar; limanın derinliği, rıhtım uzunluğu ve teorik elleçleme kapasitesi. Ayrıca bir limanın son 10 yılda yaşadığı değişimler de görülmektedir. Örneğin Dakar limanı, 2005 yılında 1,000 metrenin altında rıhtım uzunluğuna, 10 metre civarında su derinliğine  ve 1 milyon TEU’nun altında elleçleme kapasitesine sahipken (gri şekle bakınız) 2015 yılına gelindiğinde aynı limanın -15 metre su derinliğine, 2 milyon TEU’nun üzerinde elleçleme kapasitesine ve 1,000 metrenin üzerinde rıhtım uzunluğuna sahip olduğu görülmektedir. Yine bu şekilden Batı Afrika’nın en önemli limanlarının Lekki, Badagry, Lome LCT, Abidjan ve Tema limanları olduğu görülmektedir. 

soner_esmer_2.jpg

Bu hızlı gelişim neden yaşanmaktadır?

Drewry, Batı Afrika’da toplamda elleçlenen 7,5 milyon TEU’nun yarısını 6 limanın yaptığını söylüyor. Bunlar Lagos (1,5 m TEU), Luanda (950,000 TEU), Tema (850,000 TEU) ile Pointe Noire, Abidjan ve Dakar limanları. 

Artışın nedeni hakkında birçok söylem var. Önemlilerinden bahsedecek olursak lokal pazarlarda tüketimin artması, orman ürünleri ve tarımsal ürünler gibi ihracat kalemlerinin konteynere koyulması, Afrika’nın en iyi limanları arasında yeni konteyner gemi hatlarının hizmet vermeye başlaması, büyüyen gemi boylarının yarattığı etkiler ve Çin’in bölgeye yaptığı yatırımların atması gibi nedenlere ulaşabiliriz.

Drewry bölgedeki düzenli hat konteyner gemi servislerini üç ana gruba ayırmakta ve bu bölgeler için aşağıdaki genel sonuçlara ulaşmaktadır:

  • Asya/Afrika arasında var olan 10’un üzerindeki gemi hatlarında hizmet veren gemilerin ortalama kapasitesi 4,800 TEU ve bölgeler arasındaki ticaretin hacmi 2 milyon TEU civarındadır.
  • Avrupa/Afrika arasında var olan 25’in üzerindeki gemi hatlarında hizmet veren gemilerin ortalama kapasitesi 2,400 TEU ve bölgeler arasındaki ticaretin hacmi 3 milyon TEU civarındadır.
  • Avrupa ve Asya hatlarının dışında kalan hatlarda hizmet veren yaklaşık 5 hattaki gemilerin ortalama büyüklükleri 3,500 TEU ve bu diğer bölgeler ile Afrika arasında ticaretin hacmi 500 bin TEU civarıdır.

Özellikle Uzak Doğu-Avrupa’da kullanılan mega gemiler bu bölgede yoktur ve mesafeye bağlı olarak Akdeniz hatlarındaki konteyner gemilerinin büyüklükleri Asya hatlarındaki konteyner gemilerinin neredeyse yarısıdır.

Avrupa güzergahında gemiler ağırlıklı olarak Batı Akdeniz’deki transit hubları kullanmaktadır. Bu hatta kullanılan en büyük kapasiteli gemilerin 10 bin TEU olması, 2000 yılından günümüze maksimum gemi kapasitelerinin üç katından fazla oranda büyüdüğünü göstermektedir.

Dünyanın en büyük 3 armatörü olan (büyüklük sırasıyla) Maersk, MSC ve CMA CGM, Afrika’da en fazla konteyner taşıyan hatlardır. Fakat Afrika sıralamasında Fransız CMA CGM ikinci sırada yer almaktadır. Bu üç hat, toplam taşımaların % 70’ini gerçekleştirmektedir. 

soner_esmer_3.jpg

Arkas Line da bölgede bir süredir gemilerini çalıştırıyor. Hatta geçtiğimiz günlerde Arkas’ın Gana ve Nijerya’da ofis açacağı haberleri çıkmıştı. Arkas küresel operatör olma yönünde doğru adımlar atmaya devam ediyor. Diğer yandan Turkon’un da Mısır’a hattı bulunmakta.

Planlanan yatırımlar

Afrika’da uzun bekleme zamanları, verimsiz rıhtımlar ve ekipmanlar, hiç anlamı olmayan lokasyonlarda kapasitenin üzerinde elleçlemeler gibi sorunlar elbette çok tahammül edilecek bir yapıda değil. Bu yüzden bölgede ciddi yatırımalar var, bulabildiklerimi yazayım:

  • Lomé LCT Konteyner Terminali, Batı Afrika’da altı mega liman projesinden birisidir ve kapasitesinin 1 milyon TEU’dan fazla olması hedeflemektedir (Drewry). 
  • LCT ile birlikte diğer önemli projeler Badagry, Lekki, Dakar, Tema ve Abidjan II’dir. ICTSI ve CMA CGM ortak projesi olan Lekki bu limanlar içinde en büyüğüdür ve 2,5 milyon TEU kapasite hedeflenmektedir.
  • APM Terminalleri 2 milyar dolar bütçe ile Nijerya’nın Bagadry limanına yatırım yapma kararı aldı. Yatırım sonrasında limanın Port Said’ten sonra Afrika’nın ikinci büyük limanı olması planlanıyor. Ancak Nijerya’da geri saha lojistiği   (yollar, trafik v.b.) konusunda sıkıntılar var. İthalatta çok katı kurallar olsa da gelişime ve büyümeye aç bir pazar var.
  • Bu üç büyük limana ek olarak  Tema ve Abidjan II’nın kapsiteleri ilk aşamada sırasıyla 1.6 ve 1.4 milyon planlanmış,
  • Hem Tema hem de Abidjan II terminallerinin bir genişleme projesi var. Bu projeler ile Abidjan ilave 1 milyon TEU, Tema ise 4 derin su rıhtımı ile 3 milyon TEU’dan fazla kapasite arttırımı planlıyor.
  • Kamerun’daki Kribi limanı ve Pointe Noire’nin ilave 800,000 ve 600,000 TEU kapasite sağlaması bekleniyor.  
  • DP World Dakar’daki serbest bölgenin kapasitesini büyütüyor
  • APM’nin ayrıca Gana’da Tema limanı için 1.5 milyar dolarlık yatırım planı da bulunuyor. Yatırımın ortakları arasında Bolloré Africa Logistics, Ghana Limanı ve Liman Başkanlığı da var. Amaç 3.5 milyon TEU kapasiteli bir derin su limanı inşa etmek. Yatırımla ilgili yapılan açıklamalarda geri sahada da revizyon yapılması gerektiğinin özellikle altı çiziliyor (Accra ve Tema arasında 6 şeritli otoban planlanmış). Projenin 21 milyonluk ülkede 5,000 kişiye iş sağlaması, Gana’nın gelecekteki ekonomik gelişimini şekillendirmesi bekleniyor
  • Doğu Afrika’da ise özellikle Tanzanya’daki mega yatırım dikkat çekiyor. 10 milyar dolarlık proje ile özel bir ekonomik alanın 10 yıl içinde inşa edilmesi planlanmış. Amaç Doğu Afrika’da bir bölgesel ticaret merkezi ve taşımacılık üssü kurmak. Projenin finansörü ise China Merchants Holdings ve Umman Devlet Fonu. Yatırımların Bagamoyo limanı odağında olması ile ülkede bir “endüstriyel devrim” bekleniyor. İlk aşamada 8,000 TEU kapasiteli gemilerin elleçlenmesi hedefleniyor.
  • Güney Afrika’daki lojistik işletmesi olan Transnet, önümüzdeki 5 yıl içinde 139 milyon dolar yatırım ile içinde Durban, Cape Down ve Port Elizabeth limanlarının da olduğu 15 rıhtımı iyileştirme ve rıhtım derinliklerini -14.5 metreye indirme projelerinin olduğunu açıkladı.

Biliyorsunuz artık Türk işletmeciler, Türkiye kıyılarının dışında da liman işletiyorlar. Bu noktadan sonra bir Türk işletmesi tarafından işletilen Mogadishu limanı planlama ve iş geliştirme süpervizörü olan değerli ağabeyim Sadun Zeki Özkaner’in ağzından Afrika’nın doğusunda yer alan Somali hakkında da ilave bilgiler aktarayım:

  • Doğu Afrika boynuzu denilen bölgede yer alan Somali’de yatırımlar, oldukça uzun süren iç savaş sonrasında İtalyanlar, UN, Dünya Gıda Örgütü gibi birimlerin yönetiminde devam etmiş ancak savaşın yaraları üretim ve endüstri alanında ilerlemenin olmamasından dolayı bir türlü sarılamamıştır.
  • Türkiye’nin Somali’yi Kalkındırma Projesi kapsamında bir Türk şirketi olan Albayrak, Somali’nin başkentinde bulunan, ülkedeki 4 limanın en büyüğü olan Mogadishu limanını 21 Eylül 2014 tarihinde 20+10 yıllığına devralmıştır.
  • Devir sonrasında limanda rehabilitasyon çalışmaları, personellerin eğitimi, çeşitli yatırımlar, ilave işgücü sağlanması gibi olumlu gelişmeler ile birlikte bir yıl içerisinde yükselen bir konteyner hacmi ve azalan genel yük ithalatları ile bugünlere gelinmiştir.
  • Ortalama olarak %10 civarı yükseliş gösteren konteyner ile ithalatların yanı sıra genel yükte nisbi bir şekilde azalma görülmektedir.
  • Liman bir hub port olma hedefi ile hareket edilmekte, ülkede demiryolu ve dahili taşımacılığın olmaması iç nakliyeyi uzun bir süre olanaksız kılmaktadır.
  • Liman operasyonlarında personele, operatörlere verilen eğitimler neticesinde hızın artış gösterdiği kaydedilmiştir.
  • 300,000 metrekarenin üzerinde alanı, 11.3 max. draftı, 1,000 metrenin üzerinde rıhtım uzunluğu ile hâlihazırda 2,000–5,000 TEU’luk konteyner gemilerine hizmet vermektedir.
  • Limanda batimetri (derinleştirme) çalışması yapılacaktır. Liman içerisindeki tüm istif sahaları düzene sokulmuş ve IT sisteminin kurulması üzerinde çalışılmaktadır.
  • Mogadishu Limanındaki faaliyetler; ekipman, inşaat ve işgücü olarak üç kategoride yoğunlaşmıştır.
  • 2 adet Mobil vincin getirilmesi ile birlikte operasyonlarda hızlanma gerçekleşmiştir.
  • Ülkeye karşı yatırımcının güvensiz yaklaşım oranı da gün geçtikçe ve hızla azalmaktadır.
  • Liman 3 ana konteyner gemi hattına hizmet vermektedir. CMA, MSC ve SIMA TECH.
  • İlave konteyner hatları ile anlaşma üzerinde çalışılmaktadır. ASL (African Shipping Line da) 5-6 aylık bir süreç sonucunda ilave gemiler getirecektir.

Sonuç gibi bir şeyler..

UNCTAD’a göre dünyanın diğer ülkeleri ile karşılaştırıldığında Afrika ülkeleri ithal ettikleri ürünler için ortalama % 11.4 oranında daha fazla bedel ödemektedir. Bunun birçok nedeni vardır. UNCTAD’ın saydığı nedenler arasında Afrika’da birçok ülkenin denize kıyısının olmaması nedeniyle ürünlerin birçok transit rejiminden geçmesi, rotalarda küçük ve eski gemilerin kullanılması, Mısır ve Fas gibi ülkeler dışında kalan ülkelerin Uzak Doğu-Avrupa rotalarına uzak olması, ulaştırma alt yapılarının yetersiz olması, gemilerin dolu gelip boş dönmelerinden dolayı ortaya çıkan ticari dengesizlikten dolayı navlunların ithalatta yüksek ihracatta düşük olması sayılabilir.

Bir not olarak belirtmek isterim ki Sayın Umur Uğurlu geçtiğimiz günlerde Türkiye-Afrika arasındaki ticaretteki gelişmeleri değerlendiren, Türk ihracatçısının bölgeye eğilmesi gerektiğini vurgulayan kapsamlı bir yazı yazdı. Konuya ilgisi olanların mutlaka okuması gerekli (yazı linki kaynakçada var). Görünen o ki Türk iştirakçilerinin uluslararası alandaki kayıplarının giderilmesi için Afrika önemli bir potansiyel oluşturmakta.

Afrika’ya yatırım yapmanın zamanıdır. Liman savaşlarının ise karada kazanılacağı görülmektedir.

Kaynaklar

-Umur Uğurlu, Potentials on Western Africa routes, https://www.linkedin.com/pulse/potentials-western-africa-ruotes-umur-ugurlu?trk=prof-post

-https://www.linkedin.com/pulse/offensive-conteneuris%C3%A9e-sur-lafrique-de-louest-yann-alix

-https://www.linkedin.com/pulse/batailles-portuaires-africaines-yann-alix?trk=prof-post

-https://www.porttechnology.org/news/transnet_plans_7_ports_in_5_years

-https://www.porttechnology.org/news/tanzania_plans_10bn_trade_hub

-http://mpoverello.com/2015/09/23/nigeria-apmts-biggest-ever-port-investment/

-http://www.hellenicshippingnews.com/at-11-4-per-cent-of-the-value-of-imports-african-countries-paid-more-for-international-transport-than-any-other-region-in-2005-2014/

-http://www.denizhaber.com.tr/arkas-gana-ve-nijeryada-ofis-acacak-haber-64351.htm

-https://www.porttechnology.org/news/dp_world_to_build_african_free_zone/

-https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_African_countries_by_population

-https://blogs.cfainstitute.org/investor/2015/08/03/africa-rising-why-now-is-the-time-to-invest-in-the-worlds-fastest-growing-continent/

Bu yazı toplam 155868 defa okunmuştur.
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
ÇOK OKUNANLAR
Tüm Hakları Saklıdır © 2004 Deniz Haber | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : 0212 293 75 48 | Faks : 0212 293 75 49 | Haber Scripti: CM Bilişim