• BIST 117.522
  • Altın 161,933
  • Dolar 3,7875
  • Euro 4,6596
  • İstanbul 7 °C
  • Ankara 1 °C
  • İzmir 8 °C
  • Antalya 7 °C
  • Muğla 2 °C
  • Çanakkale 7 °C

Başkalarınınki Tersane de, Bizimki?..

TANSEL TİMUR

ABD’de bir tersanede gerçekleşen saldırıda 13 kişinin öldüğüne ilişkin haberler, geçtiğimiz Eylül ayı gündeminin öne çıkan maddeleri arasındaydı. Birkaç gün içinde de unutuldu gitti.

Oysa olayın kriminal yönünün dışında ilgimizi çekmesi gereken başka bir yanı daha vardı: Saldırının gerçekleştiği yer askeri bir tersaneydi ve üstelik bu tersane ülkenin başkentinde yer alıyordu.

*   *   *   *   *

Öyle olunca, hemen akla 1994’de Çiller-Karayalçın koalisyon hükümeti tarafından alınmış olan ünlü “5 Nisan Kararları” arasındaki kapatma kararının gerekçesi geliverdi. Buna göre tersaneler “kent içinde bulundukları konum itibariyle şehircilik kurallarına aykırı yerleşime sahip ” idiler. Yaklaşık 6 asır boyunca, sadece gemi yapımı konusunda değil, ülke sanayinin bir çok dalının doğması ve/veya gelişmesinde büyük rol oynamış Tersane-i Amire, birden bire şehircilik kurallarına aykırı yerleşime sahip ilan edilivermişti.

Aradan 6 yıl geçtikten sonra, 18 Nisan 2000’de bu kez Özelleştirme Yüksek Kurulu Camialtı ve Haliç’i kapatmaya kalktı. Gerekçe yine hemen hemen aynı idi. Üstelik bu kez biraz daha ayrıntıya girilmişti; tersaneler yerleşim yeri ve imar durumuna ilişkin sorunlar ile çevre ve deniz kirliliği açısından olumsuzluklar da taşımakta  idiler.

*   *   *   *   *

Kuruluşundan bu yana 558 yıl boyunca hala sürdürmekte olduğu sanayi üretimi ile dünya üzerinde başka örneği bulunmayan bir uluslararası değer olan Tersane-i Amire’yi, bu iki kararın da uygulanmasını engelleyerek, günümüze kadar ulaştıran şey ise aklın yolu, bilim ve tekniğin yol göstericiliği ışığında yürütülen mücadele oldu.
5 Nisan’ın kapatma kararı, kamuoyu baskısı ile oluşturulmak zorunda kalınan İnceleme Komisyonu nun ayrıntılı bilimsel raporu sonucu geri alındı. Gemi Mühendisleri Odası’nın öncülüğünde hazırlanan ve Komisyon’da temsil edilen tüm kuruluşların imza altına aldığı Rapor’a muhalefet şerhi koyan tek kurum, Özelleştirme İdaresi olmuştu.

Özelleştirme Yüksek Kurulu tarafından alınan ikinci kapatma kararı ise, ilgili sendikanın ve bir grup tersane emekçisinin açtığı dava ile bağımsız yargı tarafından iptal edildi. Kararı veren mahkemeye bu konuda ışık tutan ise yine Gemi Mühendisleri Odası tarafından hazırlanmış olan bir Bilirkişi Raporu idi.

*   *   *   *   *

Bütün bunların tekrar hatırlanmasına neden olan üzücü olaya tekrar dönersek: 13 kişinin ölümü ile sonuçlanan silahlı saldırı, yaklaşık bir ay kadar önce ABD’nin başkentinde ve yanda fotoğrafına yer verilen askeri tersanenin içinde gerçekleşmişti.
Fotoğrafa dikkatlice bakınca, tersanenin hemen soluna doğru ve biraz gerilerde, Amerikan Kongre Binası’nın ve Beyaz Saray’ın varlığının hemen fark edilmemesi mümkün değil.

Dahası, uydu fotoğrafları üzerinden biraz inceleyince saldırının gerçekleştiği askeri tersanenin çeşitli parklar, müzeler, okullar, resmi daireler, anıtlar vb. ile iç içe bir konumda bulunduğu da görülüyor. Tersane, Kongre Binası’na yaklaşık 2.5, Beyaz Saray’a ise 4.5 km. mesafede.

Uydu fotoğraflarına biraz daha yukarıdan bakıldığında dikkat çeken bir diğer husus ise açık denizden tersaneye ulaşmak üzere katedilmesi gereken yol. İstanbul Boğazı ve Haliç’in yapısına da oldukça benzeyen uzunca bir körfezin tersaneye kadar olan bölümünde, topu topu sadece 3 noktada karayolu köprüsü var ve bunlar da gemi geçişine engel olmayacak yükseklikte inşa edilmişler.

Zaten -hele askeri amaçla kullanılan- bir tersaneye gemi girişine engel olması muhtemel köprü ya da benzeri bir yapıyı akla getirebilmek, dünya üzerinde herhalde sadece bizim yöneticilerimizin akıl ve cesaret edebilecekleri bir şey olmalı.

*   *   *   *   *

Buradan, Temmuz ayı başında gerçekleştirilen bir ihale ile ölüm fermanı imzalanan Tersane-i Amire’nin en büyük iki parçası akla geliveriyor. İhalenin kapsadığı alan, bu yıl Şubat ayında faaliyetine son verilen Camialtı Tersanesi ile Deniz Kuvvetleri Komutanlığı’na bağlı Taşkızak Tersanesi’nden oluşuyor. Tersanelerin yok olması ile sonuçlanacak olan daha önceki  girişimlerin esas amacı göz önünde tutulduğunda, sıranın çok geçmeden kalan son parça olan Haliç Tersanesi’ne geleceğini anlamak için fazla çaba gerekmiyor.  Zaten İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin BİMTAŞ’a hazırlattığı “Sosyal ve Kültürel Amaçlı Yeni Kullanım Ön Etüd Projesi” raflardan indirileceği günü bekliyor.

Camialtı ve Taşkızak üzerindeki planlar nasıl projeye “sos” gibi eklenen “yat limanı” ile en azından bazı çevrelerin nezdinde “kabul edilebilir” ya da “itiraz edilemez” kılınmak istenmişse; BİMTAŞ projesi de “Gemi ve Tersane Müzesi” ile “tatlandırılmaya” çalışılan başka bir rant projesi olarak, gündeme getirileceği uygun zamanı bekliyor. Bu tür “süs”lerin, varlık nedenleri tersaneler olduğu halde sus-pus oturan bazı kuruluşların yöneticilerinin kendilerini kandırmaları için araç olsalar bile, kuruluşların kitle tabanları açısından hiçbir işe yaramadıkları da bilinen ve açıkça da görülen bir diğer gerçek.

*   *   *   *   *

Önce 1991’de kapatılan İstinye Tersanesi, yaklaşık bir yıl sonra kapatılmak istenen Alaybey Tersanesi örneklerinden başlayarak; günümüze gelene kadar yaşadığımız her tersane kapatma girişiminin gerekçesinde aynı şeyler var. Tersane alanlarının artan değerleri nedeniyle buralara göz dikenler her zaman “kent içinde tersane olmasının şehircilik kurallarına aykırı olduğu” ya da “tersanelerin çevreyi ve denizi kirlettiği” gibi geçerliliği bilimsel olarak kanıtlanmamış, kanıtlanması da mümkün olmayan bahanelere sarılmışlar.

Oysa çok iyi bilinmektedir ki; tersaneler, etkiledikleri ve yarattıkları yan sanayi ile birlikte kaçınılmaz olarak yüksek bir istihdam potansiyeli doğururlar;  bu da yeni barınma yerleri ve yerleşim alanlarına olan talebin artması demektir. Çağdaş kent yönetimleri/yöneticileri, kentleri planlarken tersanelerin varlığını ve gemi sanayinin bu özelliğini bilerek ve göz önünde tutarak “şehircilik kurallarına uygun” imar ve ulaşım planları yapar ve titizlikle uygularlar. Aksi davranış, bugün Pendik ve ardından Tuzla bölgesinde, hatta daha çok yeni olmasına rağmen Yalova-Altınova’da gördüğümüz, kentsel yerleşim alanları ile iç içe geçmiş tersaneleri ve sanayi alanlarını doğurur. Tersanelerin deniz kenarında bulunmaları zorunlu, açık denize kurulmaları ise mümkün olmadığı için; bu çarpık kentleşmenin sonucunda, değeri kat kat artmış ve iştah kabartan tersane alanları ortaya çıkar. Doğru bir anlayışla ele alınarak bilimsel esaslara göre planlanmış olmadıkları için bu olumsuz noktaya gelen kentlerin bu durumda yapmaları gereken ise “rantsal dönüşüm” değil; gerçek anlamda bir “kentsel dönüşüm” olmalı; başka bir ifade ile  “tersane kente değil, kent tersaneye uydurulmalı”dır.

*   *   *   *   *

1994’deki ünlü “5 Nisan Kararları”nın hemen ardından, tersanelerin kapatılması kararının ortaya çıkan tepkiler üzerine “yeniden değerlendirilmesi” için kurulan inceleme komisyonunun Haliç Tersanesi’nde gerçekleşen bir toplantısında; konu başka bir yanı ile gündeme gelmişti. Komisyon üyelerinin büyük çoğunluğu, kapatılmak istenen kamu tersanelerini savunurken, bir yandan tersanelerin ekonomiye yük olduğu iddialarını çürütmeye, diğer yandan da örnek alınmak istenen gelişmiş ülkelerin gemi yapım-onarım sanayini gizli-açık desteklerle nasıl koruma altına aldıklarını örneklerle açıklamaya çalışıyorlardı.

İnceleme Komisyonu’nda Özelleştirme İdaresi’ni temsilen yer alan ve o günlerde kamuoyunun “Özal’ın Prensleri” adını yakıştırdığı ithal genç danışmanlar ise “liberal ekonomi”,  “küresel rekabet” benzeri bilinen teranelerle tersanelerin kapatılmasının ne kadar gerekli olduğunu kanıtlamaya çabalıyorlardı. Bu sırada, biraz geciktiği için toplantıya daha sonra katılmış olan, bu nedenle de başta genç danışmanlar olmak üzere üyelerin bir bölümünün henüz tanışmamış/tanımamış olduğu Yücel Odabaşı söz aldı ve ABD’nin “John’s Act” olarak adlandırılan yasal düzenlemesini hatırlattı. Bu kurala göre, değil Amerikan Bayrağı dışında bir bayrak taşımak, ABD dışında bir ülkenin tersanesinde inşa edilmiş olmak bile o geminin ABD limanları arasında yük ve yolcu taşımasını yasaklıyordu. Özelleştirme İdaresi’nin ABD’de eğitim görmüş genç danışmanları, ilk kez duydukları anlaşılan bu kurala inanamadılar, önce birkaç saniyelik bir sessizlik oldu; sonunda danışmanlardan biri liberal ekonomide böyle bir kuralın doğru olamayacağını, “dünya ekonomisinin ‘bilmemne’ dengesinin bozulacağını” söyleyiverdi. Bunun üzerine de rahmetli hocamız, o bizlerin çok iyi bildiği üslubu ve burada ifade edilebilmesi mümkün olmayan kendine özgü sözcükleriyle yanıtı yapıştırdı: “Amerikalıların bozduğu dengeyi düzeltmek bize mi kaldı?”

*   *   *   *   *

Bugün gelişmiş ülkeler başta olmak üzere dünyanın belli başlı tüm limanlarının içinde ya da yakınında en az bir tersanenin mevcut olduğu; bunların çoğunun da bulundukları kentte herhangi bir olumsuzluğa yol açmadan uzun yıllar boyunca faaliyetlerini sürdürmüş ve hala sürdürmekte olduklarını biliyoruz. Washington’daki üzücü olayın meydana geldiği askeri tersanenin de bu konudaki sayısız örnekten sadece birini oluşturduğunu göz önüne alınca insan ister istemez soruyor: “Onlarınki tersane de, bizimki…”

abd_map.jpg

Bu yazı toplam 13761 defa okunmuştur.
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Yorumlar
Zeynel coşar
13 Ocak 2014 Pazartesi 10:13
Ağacın Kurdu Kendi özündedir
Tansel Timur Beyin anlattıkları tamamen doğrudur. 1994-5 nisan Pajeti ile Haliç ve Camialtı tersaneleri kapatıulacak ,Pendik ve Alaybey tersaneleri satılacaktı. Bu yağmacı anlayışlara karşı tersane işiçileri mücadele başlattı. O zaman Gemi Mühendisleri Odası Başkanı olan Tansel Timur başta olmak üzere tersane işçileri ve bir çok bilim adamı bu yanlışa karşı mücadele ederek Çiller planını engellediler.Ama ne yazık ki ,Çillerlerin yapmadığını şimdi tarihi miraslarımız olan Haliç'i ve Camialtı-Taşkızak'ı rantçılara pay eden tersanelerde çalışan bir kişi olan Ulaştırma ve Denizcilik Bakanı Binali Yıldırım yapmıştır.Ünlü ata sözümüz olan" ağacın kurdu kendi özündedir" sözü ne de güzel yakışmış Binali Yıldırım'a ekmeğini yediği,çalışıp çoluk çocuğunu büyüttüğü tersanesini rantçılara pay etti.Ne dersin daha bilmem ki ?
92.44.166.19
kamil kamiloğlu
10 Aralık 2013 Salı 12:26
timura
taşkızak haliç camialtının prensi de sanırım timur beyefendi. geliştirme adına hiç bir şey yok. öneri yok. sadece küllüm eleştiri. nasıl memnun olacagınızı yazsanız daha yerinde olacakmış. türk denizcilik ve tersaneciliğinin sorunlarını herkes biliyor bununla ilgili konuşmayı dahi israf sayarım. konusulacaksa projelerinizi yada önerilerinizi bildirin. amerika hayranlığını da bi kenara lütfen. keza baskasının ayak izinden sadece onun gittiği yere dek gidilir. biraz orjinalite istiyoruz sizin gibi degerli denizcilerimizden. kişlisel almazsanız sevinirim. umarım yeni mühendis kardeşler yolunuzu izlemez.
195.87.200.67
Nureddin Gürpınar
04 Aralık 2013 Çarşamba 13:27
Eline sağlık..
Sevgili sınıf arkadaşım ve meslektaşım,

Yazını bugün okudum. Tersane-i Amire'nin nasıl peşkeş çekildiğini, tarihî mirasımızın nasıl yok edildiğini, denizcilik tarihimizin nasıl katledildiğini ve rantiyecilerin önüne kurbanlık koyun misali nasıl bırakıldığını çok güzel özetlemişsin. Bu çok geniş ve tarihî konu, bu sütunlarda ancak bu kadar özetlenebilir idi. Eline ve ağzına sağlık. Ben sadece bir noktayı birazcık daha açmak istedim. Hocamız merhum Prof. Yücel Odabaşı'nın bahsettiğin toplantıda, 'kısa adı Jones Kanunu olan' [ki bu tanımlama bu kanunu zamanında Kongre'de kabul ettirten Amerikalı Senatör Wesley Jones'un adından gelmektedir] "The Merchant Marine Act 1920" den bahsettiğinde, Özelleştirme İdaresi'nde çalışan "prenslerin" afalladığını söylüyorsun. Niye şaşırdın ki kardeşim,çünkü maalesef ülkemizde bazı kişiler için "cehalet,
ancak tahsil ile kazanılabilen bir meziyettir".
O anlı-şanlı prensler, mesela SAVARONA'nın bırakın bir ABD limanına girip-çıkmasını, neden hiçbir zaman ABD karasularından içeri dahi alınmadığını biliyorlar mı idi acaba? Malumundur ki,SAVARONA 1931 yılında ailesi çok zengin Amerikalı milyarder kadın Emily Cadwallader tarafından Hamburg'un dünyaca nam salmış Blohm & Voss Tersanesinde inşa ettirtilmişti, yani bir AMERİKAN TERSANESİ İNŞA ETMEMİŞ İDİ. İşte bu bile 1920 tarihli kanun gereği şiddetle cezalandırılması için yeterli idi. Bundan dolayı milyarder bayan Cadwallader daima uçakla Avrupa'ya gider, yatıyla dünya turu yapar ve dönüşte yatını İngiltere veya Almanya'da bırakır tekrar uçakla Newyork'a dönerdi. Sonunda o da bıktı, satılığa çıkardı ve nihayet 1938'de kısa bir süre için dahi olsa Atatürk'e kısmet oldu. Adamların kendi deniz ticaretlerini, kendi KABOTAJ haklarını, kendi TERSANELERİNİ ve kendi tebaalarındaki gemi adamlarını 1800'lü yıllardan beri nasıl koruduklarını ibretle göstermek istedim çünkü Amerikalıların Deniz Ticaret Kanunu, bizim 1 Temmuz 1926'da yürürlüğe giren 815 sayılı Kabotaj Kanunu'ndan bile daha sert ve koruyucudur.

Sağlıcakla kal..

Nureddin Gürpınar 4 Aralık 2013
88.250.52.25
Gursel Yıldız
29 Kasım 2013 Cuma 20:21
Tebrik ve tesekkur
Tansel Bey,

Meslek hayatima basladigim Camialti Tersanesinin kapatmasi surecini ve dayanaksiz gerekcelerini cok guzel ortaya koyup, Amerika daki örnek ile daha da açık anlattığınız için tesekkür ederim.

Mesleğimiz, isyerlerimiz ve meslektaşlarımızın çıkarları için sürdürdüğünüz mücadeleler için de tebrik ediyorum.

Bu yazınızdan anladığımız kadarıyla, Pendik Tersanesinin (Istanbul Tersane Komutanlığı) ve Tuzladaki Tersanelerin de tam olarak şehrin göbeğinde olduğu ve denizi kirlettiği bahanesi ile kapatılması gündeme gelebilir. Şimdiden Tuzla için kıpırdanmalar olduğunu biliyoruz...

Ardından Gölcük ve Yalova Tersaneleri de aynı akibeti yasayabilir.

Peki 3000 i aşkın Gemi Mühendisi ve binlerce çalışan ne yapacak?

Sayısı sürekli artan Gemi Mühendiliği Fakülteleri, Öğrencileri ve Mesleğimizin geleceği icin endişelenmemek elde değil.

Saygılarımla
Gürsel yıldız
188.57.210.187
Yazarın Diğer Yazıları
ÇOK OKUNANLAR
Tüm Hakları Saklıdır © 2004 Deniz Haber | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : 0212 293 75 48 | Faks : 0212 293 75 49 | Haber Scripti: CM Bilişim