• BIST 117.134
  • Altın 162,548
  • Dolar 3,7497
  • Euro 4,6557
  • İstanbul 9 °C
  • Ankara 0 °C
  • İzmir 9 °C
  • Antalya 12 °C
  • Muğla 5 °C
  • Çanakkale 8 °C

Doğalgaz Ticareti ve LNG Taşımacılığı

HARUN ŞİŞMANYAZICI

Önümüzdeki yıllarda doğal gaz üretimi ve tüketimi gelişecek, LNG taşıma maliyetlerindeki düşüş nedeni ile bu ticarette gelişme olacak ve pipeline taşımacılığı karşısında LNG taşımalarının payı artacak ancak pipeline taşımacılığı en önemli taşıma unsuru olma özelliğini koruyacaktır. Spot doğal gaz ticareti bu alanda artış gösterecektir. Ayrıca gemi kiralama kontrat süreleri kısalacaktır.

Doğal gaz diğer fosil enerji kaynakları ile mukayese edildiğinde en düşük zararlı madde emisyonlarına sahip, çevre için en az kirletici özelliği olan ve yüksek enerji sağlayan bir enerji ya da yakıt maddesidir. Doğal gaz doğa da yer yüzüne yakın yerlerde ham petrol ile birlikte ancak ham petrol doğal gaz dan daha fazla olarak bulunur. Daha derinlerde ise bu oran doğal gaz lehine değişir yada kömür yatakları tabanında,veya sadece doğal gaz olarak bulunur. Doğal gaz bu nedenle gaz yataklarından Ya da petrol ile birlikte bulunduğu yataklardan çıkartılır.

Yoğunluğunun düşük olması nedeni ile eğer jeolojik formasyonlar ile muhafaza edilmediği taktirde kolayca yeryüzüne çıkıp havaya karışarak kaybolur. Çeşitli jeolojik formasyonlar olmakla birlikte en yaygın olanı tepe şeklindeki kaya formasyonlarıdır. Bu formasyonlar doğal gazın yeryüzüne çıkıp kaybolmasını engellerler.

Doğal gazı oluşturan unsurlar;

Methane, Ethane, Poropan, Butane,Carbon Dioxide, Oxygen, Nitrogen, Hydrogen Sulfhide ve diğer bazı gazlardır. Ancak en önemli compenenti%70-90 Methane dır. Zaten temizleme ya da ayrıştırma işlemlerinde bu metan oranının %100 çıkarılması amaçlanır. Butan ve Propan ayrıştırılarak ayrı olarak ticari işlem görür. Bilindiği üzere Butan, Propan, ıso butan ve ordinary butan petrol gazı diye bilinen mutfak gazının compenentleridir. Doğal gaz renksiz, kokusuz, şekilsiz, toksik olmayan, non-corcionogic bir gaz türüdür. Yanıcı değildir, genellikle patlayıcı özelliği de yoktur. Bu nedenle risk oranı çok düşüktür. Yanıcı olması için belli bir oranda hava ile karışması gerekmektedir. (%5-15 methane). Soğutulmuş doğal gazın su ile karışması ise tehlike arz eder. Yoğunluğu sıvı halde iken suyun yoğunluğuna kıyasla %45,gaz halinde iken ise havanın yoğunluğuna kıyasla %50 civarındadır.

Doğal gazın sadece %22 si Uluslar arası Ticarete konu olur. Bu %22 içinde sadece %26 sı LNG formunda işlem görür. Yani sıvılaştırılarak taşınır, bunun içinde ise spot piyasa ticareti sadece %9-11 düzeyindedir. 2009 yılında bu oranın bazı kaynaklarda %5-12 düzeyi de olduğu belirtilmektedir. Buradan da görüleceği üzere LNG ticaretinde ve taşımalarında spot piyasanın payı çok azdır. Hal böyle olmakla beraber PIPE LİNE ile yapılan doğal gaz taşımaları %74 lük bir paya sahiptir. Boru hattı ile yapılan doğal gaz taşımalarında doğal gaz sıvı halinde değil ancak gaz formunda taşınır. Fakat bunun boru hattına verilmeden önce kara boru hatlarında sevki için 70 bar basınç ile compresed hale getirilmesi gerekmektedir. Bu basınç Ya da sıkılaştırılma işlemi offshore hatlarında 100-150 bar basınç gerektirir. Fakat doğal olarak mal boru hattında giderken basınç kaybına uğrar bu nedenle uzak mesafelerde her 150 km de yeniden basınç miktarlarını istenilen miktara çıkarmak için recompresed istasyonlarına ihtiyaç duyulur.

*The Future of LNG Spot Market/Kjersti Hegde Doğal gaz yukarıdan da anlaşılacağı üzere ya gaz formunda boru hatları ile nakledilir ya da boru hatlarının olmadığı yerlerde ya da çok uzak mesafelerde ya da kıtalar arası nakliyelerde sıvı formunda LNG tankerleri, LNG trenleri ya da kara araçları ile nakledilirler. Gemiler ile yapılan taşımalar ise ya endüstriyel shipping diye tabir ettiğimiz doğal gaz ticareti yapan şirketlerin kendilerine ait olan doğal gaz tankerleri ile bu taşımayı yapmaları ya da deniz nakliye şirketlerinin sahip oldukları gemileri 20-25 yıllık bare boat esası ile kiralama ya da 10 yıl ve altı time charter esası ile kiralama şeklinde yapılır. Spot taşımacılık son yıllarda spot trade deki artışa bağlı olarak artsa da oranı hala çok düşüktür.

Doğal gaz tankerleri diğer tanker ve gemi tipleri ile mukayese edildiğinde son derece pahalı yatırımlardır. 138.000 m3 lük (yaklaşık 70.000 dwt) bir LNG tankerinin inşa maliyeti 3 yıl önce 150-160 milyon usd idi. 1995 yılında ise 280 milyon usd civarında idi. Buradan tespit edeceğimiz husus, LNG taşımaları maliyeti yıllar itibari ile düşmektedir. Bununla birlikte taktir edileceği gibi spekülatif bir piyasada böyle bir yatırımı bir armatörün spot piyasada gemiyi çalıştırmak için yapması beklenemez. Bu nedenle bu tip gemiler belli bir kontrata bağlı olarak yani alınan bir işe bağlı olarak inşa edilir.

Bu nedenle de yapılan kontrata istinaden proje kredisi almak sureti ile bu gemiler inşa edilir ve bare boat esası ile ya da time charter olarak kiralanır. Sıvılaştırılmış doğal gaz taşımacılığı için bu taşımacılığın yapılacağı terminaller arasında mutlaka doğal gazı sıvı hale getirecek ve depolayacak ve sıvı yükü tekrar gaz haline getirecek tesislerin ve sıvı haldeki gazı depolayacak sahil tanklarının olması gerekir. Pipe line ile terminale gelen gaz önce sıvı haline getirilir ve depolanır sonra gemiye basılır. Tahliye de ise tam tersi olur. Buradan da görüleceği üzere LNG gemilerinin yaygın bir şekilde iş bulabilme imkanları bunun ticaretine ticaret ise buna imkan sağlayacak kara tesislerinin varlığına bağlıdır. Bu tesislerde doğal gazın sıvı haline getirilmesi için önce içindeki bazı maddelerden arındırılması gerekir, örneğin su, kum, toz, acidik gazlar, hellium,ağır hidrocarbonlardan arındırılır,sonra donmaması için dehydration işlemi yapılır. Sonra -161-164 C dereceye kadar soğutulur daha sonra atmosferik basınca yakın bir basınç altında tutularak (25 pkg/3.6psı) sahil tanklarında depolanır ve gemiye sıvı halde basılır. İlla sahil tankı olması da gerekmez aynı işlem offshore yüklemelerinde yüzer tesislerde de yapılır. Sahil tankları; dış yüzeyi güçlendirilmiş betondan yapılan sonra ısı kaybını önlemek için isolasyon maddesi ile kaplı en içte ise nikel, çelik alaşımından yapılan bir iç duvarı olan slindirik tanklardır. Ne yaparsanız yapın bu depo tanklarının içine ısı girmesini önlemek mümkün değildir ve belli bir oranda gaz buharlaşır. Boil off gas (BOG) tanktan alınarak tankta ki malın ısınması önlenir ve bu buharlaşan gaz formunda satılır yada yeniden soğutulma ünitesinde soğutularak tekrar sıvı haline getirilip depo tankına yollanır. Bu şekilde soğutularak ve belli bir atmosferik basınç altında tutulan doğal gazın hacmi 1/600 oranında düşürülerek gemi ile taşınması ekonomik hale gelir. Ancak buna rağmen bile LNG gemileri, aynı miktarda enerjiyi sağlayacak ham petrol taşıyan bir ham petrol gemisine oranla hem bu nedenle hem de geminin dizaynı itibari ile 2 misli büyük olmak zorundadır. (Doğal gaz tankerinin tanklarının yapısı nedeni ile) Yukarıdan da görüleceği üzere LNG taşıması için doğal gazın mutlaka yüksek derecelerde soğutulması gerekir. Oysaki LPG taşımaları bakımından yani Petrol gazı bakımından malın sıvı haline getirilmesi ya soğutularak, ya belli bir basınç ile compresed işlemi ile ya da her ikisinin kombinasyonu ile yapılır. Soğutma işleminde ise ihtiyaç duyulan soğutma dereceleri daha düşüktür.LPG gemilerinin malın yüklendiği tanklarının şekilleri de silindirik biçimindedir.

Diğer önemli bir husus bu LNG tankerlerinin her tersanede inşa edilme imkanın olmamasıdır. 3-4 yıl önceki araştırma sonuçlarına göre bu gemleri inşa edebilecek dünya genelinde 8 tersane bulunmakta idi bunların 3 ü Japonya da, 3 ü Güney Köre de 3 de Avrupa da bulunmaktadır. Bu şaşırtıcı değildir. Çünkü dünyanın en fazla LNG ithalatçısı ülke JAPONYA dır.(yılda 65 MT), GÜNEY KORE(34 MT), ISPANYA(24MT), FRANSA, İTALYA keza yine önemli ithalatçı ülkelerdir. ASYA/PASIF BÖLGESİ DIŞINDA 7 AVRUPA ÜLKESİ ÖNEMLİ ITHALATCI ÜLKELERDİR.BUNA USA yı da ATLANTİK bölgesi olarak eklememiz gerekir. USA hem önemli bir doğal gaz üreticisi ve LNG ithalatçısıdır.ASYA bölgesinde diğer önemli bir İthalatçı ülke TAIWAN DIR.

Japonya dünya LNG ticaretinin %36 sını (58.6 MT) *tek başına ithalatçı bir ülke olarak temsil eder. Bu şaşırtıcı değildir. Kuru dökme yük taşımacılığında da JAPONYA 2004 yılı itibari ile dünya kömür ithalinin %32 ini gerçekleştirmiştir. (Son yıllarda içinde bulunduğu resesyona rağmen) 2005 yılı itibari ile Güney Kore’nin LNG ithali 22 MT idi.

MT=MİLYON TON,*2005 yılı rakamı Önemli LNG ihracatçısı ülkeler ise tarihsel olarak CEZAYIR, ALASKA, LİBYA, BRUNAI, ABU DHABİ iken bu gün için KATAR(28 MT), MALEZYA(22 MT), ENDONEZYA(20 MT) önemli ihracatçı ülkeler olarak karşımıza çıkmaktadır. İRAN bilindiği üzere önemli doğal gaz reservlerine sahip olmakla beraber bunu etkin bir şekilde kullanamamakta ve mevcut doğal gazını ham petrol çıkarmak için kullanmakta ve bazen Türkmen gazına ihtiyaç duymaktadır. 2007 yılı itibari dünya ölçeğinde 15 LNG ihracatçısı ve 17 ithalatçı ülke bulunmakta idi. Doğal gaz üretici ve tüketici ülkeler bakımından bu sayı burada daha sonra belirtileceği üzere 60 ve 50 ülkedir.

Meseleye hem doğal gaz hem de LNG açısından tarihsel olarak baktığımızda ilk doğal gaz ile dünyanın tanışması 1900 lı yılların başında olmuştur. İlk doğal gaz TEXAS ve OKLAHOMA da bulunmuş ve 1924 yılında çelik borular ile taşınmıştır. 1930-1940 lı yıllarda bu boru hattı ile taşımalar USA da gelişerek devam etmiştir.1950 ler de USA da 482.700 km doğal gaz taşınması için boru hattı döşenmiştir. USA dışında RUSYA ve AVRUPA da da boru hatlarının yaygınlığı bildiğimiz bir gerçektir. Günümüz de ise KAFKASYA ve ORTA DOĞU(İran) doğal gazının boru hattı ile taşınmasında Ülkemizin geçiş ülkesi olarak oynadığı rol herkesin malumudur. İlk LNG taşımaları burada ileride daha detayı ile izah edileceği gibi 1964-65 lerde CEZAYIR den İngiltere ve Fransa ya yapılmıştır. Daha sonra 1969 yılında ALASKA'dan Japonya'ya , 1970'lı yılların başında LİBYA'dan İtalya ve İspanya ya taşıma yapılmıştır. Daha sonraları ise Brunai ve Abu Dhabi (UAE)den JAPONYA ya taşımalar görülmüş ve günümüzde diğer ülkeler bakımından gelişerek devam etmiştir. (ECONOMIC GEOGRAPHY &WORL TRADE/NORWEGIAN SHIPPING ACADEMY)

Doğalgaz ticareti alanında faaliyet gösteren önemli petrol şirketleri ise BP, Exxon Mobil, Royal Duch Shell, BG Group,Chevron ve bu özel şirketlere ilaveten, Pertamina Petronas (Endenozya Devlet Şirketi), Gasprom (Open Joınt Stok Company, önce devlet şirketi idi sonra özelleşti fakat hala devlet belli bir hisseye sahiptir. Bu şirket 2008 yılında 519.7 milyar cubic meter doğal gaz üretmiştir. Bu dünya doğal gaz üretiminin %17 sine tekabul etmekte olup Rusya GNP'sinin %10 una tekabul eder), Egyptıan Natural Gas Company (EGAS), Bahraın Natural Gas Company, Qatar/RASGAS, Natıonal Gas Company of Trinidad and Tabago vb gibi ulusal/devlet şirketleridir. Kısaca doğal gaz ve LNG ticareti belli başlı major petrol şirketleri ve ulusal şirketler tarafından yapılmaktadır. Fakat dünyada petrol ticaretinde önce yabancı şirketler tarafından yapılan petrol ve doğal gaz üretim ve ticaretinin millileştirilmesi ve ulusal devlet şirketlerinin kurulması, ancak bilahare serbest piyasa ekonomisi ve liberalizasyon ile birlikte bu devlet şirketlerinin özelleştirilmesi gerçeği ile karşılaşılmıştır. LNG gemileri 2006 yılı itibari ile 200 gemiden ibaretti. Genelde LNG gemileri 135.000-145.000 m3 kapasite de olup(70.000 dwt) bu gün için taşıma kapasiteleri artmakta ve VLLNG(VERY LARGE LNG GEMİLERİ) ya da LLNG (large LNG gemileri kullanıma girmiştir.) Bunlar 200.000 m3 ve daha üstü gemilerdir. 2008 yılı itibari ile 136 LNG gemisi ile 120 milyon metreküp sıvılaştırılmış doğal gazın taşındığı kaynaklarda belirtilmektedir. LNG gemileri dizayn itibari ile iki tip olarak karşımıza çıkmaktadır.

-KAVAERNER-MOSS SPHERİCAL TANK(YANİ KÜRE BİCİMİNDE TANKLARI OLAN GEMİLER)
-MEMBRANE TYPE
-Gas Transport and Technigas (GTT) Membrane System
-IHI Prısmatic.type
Küre şeklinde olan gemilerde bu küreler geminin kabuk teknesi içine yerleştirilir. Bu kürelerin iç yüzeyi aluminyum alloy dan yapılır ve bu isolasyon maddesi ile kaplanır ve en dışı çelik ile kaplanır. Bu küreler geminin teknesine monte edilir ancak onun bir parçası değildir. Ortasında bir pıpe tower bulunur bu küre şeklindeki tank geminin güvertesinden dIşarı çıkar. Dışarıdan kürenin üst kısmı görünür. Güneş ışınlarını yansıtması için aynı refrigated gemilerde olduğu gibi bu küreler beyaz renktedir. Prizmatik Membrane type ise spherical tanklardan farklı olarak geminin tekne yani kabuk teknenin içine onun bir parçası olarak inşa edilir böylece double hul yani çift cidar elde edilir. Prizmatik denmesinin nedeni pal peteği hücreleri gibi tankların 8 gen olmasıdır. Yükün depolandığı contaınment system tankın içine monte edilir iç hull in iç kısmına, ikisi arasında ise izolasyon maddesi bulunur.

*ICS Introductıon to Shipping Yolculuk sırasında bu tanklardaki sıvı doğal gazın günde %0.15 ı buharlaşır Boıl of Gas (BOG) ancak bu buharlaşan gaz geminin gaz türbünlü ana makinesinde yakıt olarak değerlendirilir. Gemi sadece limanda kazan ve yardımcılar için yakıta ihtiyaç duyar. Bir round trip seferde geminin yakıt ihtiyacının %50 si bu buharlaşan gaz dan sağlanır. Daha önceleri taşıyan bunu ücretsiz olarak kullanırken son zamanlardaki bağlantılarda bedelini ödemektedir. Yeni teknoloji ile üretilen gemilerde bu buharlaşma oranın düşürülmesine çalışılmaktadır. Bu gemilerin ana makineleri buhar türbunlu olabileceği gibi dizel türbünlü de olabilmektedir. Ancak bu tip gemilerde yüksek basınçlı injection gerekmektedir. Dısel relıqufıcatıon plant olan sistemlerde bu buharlaşan gaz yeniden sıvı haline getirilip bazı tip makinesi olan gemilerde kullanılmaktadır. Konvansiyonel ana makine dizaynı ya da tipi Steam Türbündür.Yakıt olarak ise HFO ve Boıl of Gas kullanılır. Disel fuel ün daha etkin olması nedeni ile LNG gemilerinde tercih edilen bir yakıttır.

-Slow speed dıesel-twın screw makinelerde HFO kullanılır ve buharlaşan gaz kullanılmaz. Bunun için gemiye buharlaşan gazı sıvı haline getirecek ayrı bir tesisin yapılması gerekir. (Disel reliqufication plant)

-Medium speed fuel disel makineler, sıngle ya da twın screw (tek Ya da çift pervaneli)direct veya electrıc drıve MDO olup boıl of gas ya da HFO yakıt olarak kullanır.

-Gas Turbune aero özellikle çift uskurlu olup MGO veya boıl of gas kullanılır.

*INTERTANKO CONFERANSE-2004

Membrane type bir LNG gemisinin avantajları aşağıdaki belirtilmiştir;

-Daha fazla taşıma kapasitesi
-Suez den geçişte daha düşük ücret ödemesi,
-Daha hızlı soğutma,
-Daha düşük maliyet,
LNG gemileri düşünüldüğü gibi riskli gemiler değildir. Diğer tankerler ile mukayese edildiğinde şimdiye kadar 3 kaza ile karşılaşılmıştır. 1980 Yılında bir LNG gemisi karaya oturmuş ancak hiçbir çevre kirliliği yaratmamış ve mal kaybı olmamıştır. Bu nedenle ham petrol tankerlerine göre daha düşük riske sahip gemilerdir. PANDI Sigorta giderleri de %25 daha düşüktür.

Mevcut LNG tankerlerinin tiplerine göre dağılımı ise aşağıdaki gibidir;

Membrane
-Gas transport %37
-Teknıgas %11
-Çeşitli % 1
Kavarner moss %51 155 LNG tankerinin hizmette olduğu dönemde/2004 (toplam 18 milyon m3 kapasite) bu gemilerin tonajlarına göre dağılımı ise aşağıdaki gibi olmuştur.
-120.000 m3 ve üstü 125 gemi.
-50.000-120.000 m3 15 gemi.
-50.000 m3 den daha az 15 gemi.
buradan da görüleceği üzere economies of scale nedeni ile daha büyük tonajlı LNG gemilerine doğru bir eğilim bulunmaktadır.1971-2004 yılları arasında 33.000 LNG gemisi seferi yapılmış ve 60 milyon mil mesafe kaydedilmiştir.

2006 yılı değerlendirmesine göre LNG gemilerinin tonajına göre klasifikasyonu ise aşağıdaki gibidir;

-Med max 75.000 m3
-Conventional 135.000-160.000 m3
-Atlantic max 175.000 m3
-Q Flex 215.000(20 adet +1 sipariş) (Qatar Membrane LLNG 5 cargo tank,315 m Lx 50 m B x
12 m draft
Q Max 260.000 m3 (sipariş verildi) (Qatar Membrane LLNG 5 cargo tank,345 m L x 55m
beam x 12 m draft

LNG taşımacılığındaki tarihsel önemli noktalar ise aşağıdaki şekilde özetlenebilir;

-1912 yılı ilk LNG Plant West Virginia da tesis edilmiştir.
-914 yılı Godfray Cabot patenti ekonomik olarak barge ile sıvı doğal gaz taşınması için alınmıştır.
-1959 yılı Methane Pioner bir yük gemisinin LNG taşımak üzere konvert edilmesi ile ortaya çıkmıştır 5km3 Bu gemi Lake Charles ile UK arasında çalıştırılmıştır.
-1964 yılı Methane Princes & Methane 27.4 km3 ilk LNG gemisi olup Cezayir-İngiltere arasında çalıştırılmıştır.Daha sonra Fransa ya taşıma yapmıştır.
O tarihlerde önemli LNG ithalatçısı olan İngiltere bilahare Küzey Denizinde petrol ve doğal gaz bulduktan sonra kendi kendine yeter bir ülke haline gelmiştir.
-1969 yılı Gas Transport Membrane System uygulanmaya başlanmıştır. Alaska ve Arctic den Tokyo’ya taşımalarda kullanılmıştır.71.5 km3
-1971 yılı Kavarner 87km3 moss spherical contaınment system i uygulamaya koymuştur.
-1975 yılı 120 km3’lük Fransız yapımı BEN FRANKLIN hizmete girmiştir. Böylece 100 km3 ün üstüne çıkılmıştır
-1979 yılı güvenilir gaz nakliyesini sağlamak üzere Uluslar arası GAS TANKER VE TERMİNAL OPERATÖRLERİ BİRLİĞİ TESİS edilmiştir. (SIGTTO)
-1993 yılı POLAR AEGLE ve ARCTIC SUN 83.5KM3 IHI Prismatic Mebrane type gemiler servise girmiş ve Alaska-Tokyo arasında çalışmaya başlamışlardır.

*Intertanko Gas Conference

LNG dünya doğalgaz talebinin sadece %7 sine tekabul etmektedir. Ancak her yıl LNG taşımacılığı %7.4 oranında artmaktadır. Dikkat edilirse bu artış oranı konteyner taşımacılığındaki artış oranı ile hemen hemen aynıdır. 2005-2010 arasında LNG taşımacılığının %6.7 artacağı düşünülmekle beraber son kriz bunu etkileyecek gibi görünmektedir. Diğer taraftan LNG yerine CNG (Compresed Doğal Gas) taşıyan araçların üretilmesi çalışmaları devam etmektedir. Dünyada doğal gaz tüketimi kömür ve nükleer enerji karşısında bir alternatif olarak kullanılması hem ekonomik olması hem çevre kirliliği bakımından çok daha uygun olması yüzünden elektrik enerjisi üreten tesislerde giderek artan bir şekilde alternatif enerji maddesi olarak kullanılmaktadır. Ancak unutulmamalıdır ki doğal gaz da düşük oranda da olsa atmosfere karbon emisyonları salınımı yaratmak da ve çevreyi sınırlı ölçüde de olsa kirletmektedir. Bu kullanım giderek artacaktır. Diğer taraftan dünya da doğal gaz giderek yaygın bir şekilde araçlarda yakıt olarak kullanılmaya başlanmıştır. (motorine göre %30 daha ucuzdur) Ancak araçtaki depo kapasitesinin yetersizliği handikap olarak ortaya çıkmaktadır (condanseted natural gas bakımından) Fakat bu sorun Sıvılaştırılmış doğal gazın araçlarda kullanılmasını sağlayacak yeni teknolojiler ile aşılacaktır. Böylece gasoline depolarına eşit oranda sıvı doğal gazın araçlarda depolanması mümkün olacaktır. 2008 yılı itibari ile 9.6 milyon doğal gaz ile çalışan kara aracı serviste bulunmaktadır. Bu araçlar en çok Pakistan, Arjantin, Brezilya, Hindistan ve İran da kullanılmaktadır. Kullanıcılar açısından doğal gazın en büyük avantajı petrole göre fiyatının uzun dönem kontratlara dayanması nedeni ile daha stable olmasıdır (Ülkemizde sürekli doğal gazın fiyatının arttığı düşünülür ise bu bizim için geçerli bir husus olmayacaktır/şimdilik) Diğer taraftan ısınma nedeni ile evlerde ve sanayide yine yaygın bir kullanım alanı bulmakta diğer fosil enerjileri ve nükleer enerji karşısında avantajlı bulunmaktadır. Diğer taraftan doğal gaz gübre üretiminde ''Ammonia'' üretimi bakımından önemli bir feedstock tur. Keza Hidrojen üretiminin de önemli bir ham maddesidir. Rus Tapolov firması hava taşımacılığında LNG ve Hidrojen ile çalışan uçakların yapılmasın da ciddi araştırma ve üretim faaliyeti içindedir. Bütün bu hususlar bize LNG taşımacılığının önemini ortaya koymaktadır. 2004 yılında yapılan araştırmaya göre 2001-2025 yılları arasında gerek doğal gaz üretimi ve tüketiminde önemli artışın olacağını ortaya koymuştur. Bu artış üretim bakımından %66 tüketim bakımından ise %68 olacaktır. Kuzey Amerika,Avrupa ve Asya ülkeleri belli başlı ithalatçı ülkeler olacaktır. Rusya (GASPROM), Doğu Avrupa, Afrika, Güney Amerika ve Orta Doğu ise ihracatçı ülkeler olarak karşımıza çıkacaktır. En fazla doğal gaz reservleri olan ülkeler Rusya (%26.7), Iran (%15.3) ve Katar (%14.4) dır. 60 ülke üretici 50 ülke ise tüketici durumundadır. (BP 2005) Fakat buradaki konumuz LNG ticaretidir. Önümüzdeki yıllarda LNG taşımacılığı bakımından maliyetler Pipeline göre önemli ölçüde düşecek buda LNG taşımacılığına olan talebi artıracaktır. Ayrıca LNG spot market daha fazla gelişecektir. Diğer önemli bir husus pipeline ile enerji taşınması border risk ile daha fazla karşı karşıyadır. Son Gürcistan-Rusya krizi ile planlanan boru hattı güzergahı tehlikeye girmiş ve alternatif hatlar aranmaya başlanmıştır. Yine boru hattı terörist eylemlere de açıktır. Bu nedenle bu hatların finansmanı bakımından LNG taşımacılığı daha az risk taşımakta ve daha güvenli görülmektedir. EIA'nın araştırmalarına göre Kuzey Amerika, Latin Amerika, Avrupa hala pipeline taşımacılığına bel bağlamakla beraber(bizimde içinde bulunduğumuz son boru hattı projeleri bunu ortaya koymaktadır) Asya/Pasifik ve Asya LNG taşımalarına odaklanmaktadır. (EIA 2004) Fakat unutulmamalıdır ki LNG taşımaları uzak mesafeler için pipeline karşısında ekonomik olmaktadır. 3000 Milden daha kısa mesafelerde LNG taşımacılığı ekonomik değildir. Bazı kaynaklarda 4000 Mildir.

LNG taşımalarında Japonya en büyük paya sahip olurken 43.1% Türkiye'nin de payı azımsanacak düzeyde değildir %2.2 (FRANSA %6,İTALYA %1.1) 2007 Yılında doğal gaz fiyatları 7 usd per 1,000 cbft (28 M3),BTU (British Thermal unit/ Bir mutfak kibritinin sağladığı enerji)bakımından ise 1.000 BTU=1 cbft esası ile 7 usd per MBTU (Million Btu) olarak gerçekleşmiştir. 2008 yılı rakamı ise 10 usd MBTU olmuştur. LNG ticareti sadece LNG gemileri ile değil ancak ülke içinde karayolu araçları ve özellikle trenler ile yapılmaktadır. Tren ile sıvılaştırılmış doğal gaz taşımacılığında en ileri ülke ise QATAR dır. En büyük LNG trenleri bu ülkede bulunmaktadır. Türkiye her ne kadar boğazlardaki tanker trafiğini düşürmek için gerek petrol gerekse doğal gaz bakımından Pipeline taşımacılığını desteklemekte ve bu bakımdan bölgede stratejik bir ülke olma yolunda olsa da LNG taşımacılığının da önemli bir kullanıcısıdır. Türk armatörlerinin ise LNG taşımacılığına yatırım yapmaları sığ sermaye yapıları ile mümkün görülmemektedir. Fakat bu taşımacılık önümüzdeki yıllarda gerek Türkiye’nin İthali bakımından gerekse corss trade faaliyetleri bakımından gelişecek niteliktedir. Türkiye ise LNG taşımacılığında dışa bağımlı olmaya devam edecektir. Bu yazımızın amacı Türk armatörlerini ya da girişimcilerini bu alana yatırım yapmaya davet etmek değildir. Biliyoruz ki deniz taşımacılığının diğer alanları ihtiyaç duyulan sermaye ve sermayenin geri dönüşümü bakımından (Son kriz bunu etkilese de) çok daha cazip olmaktadır. Kaldı ki LNG gemileri sahipliği daha ziyade bu işin ticaretini yapan belli firmalara ait olmaktadır (Tabi bu her firma için geçerli bir olgu değildir) ancak burada vurgulamak istediğimiz husus önümüzdeki yıllarda doğal gaz üretiminin ve tüketiminin giderek artacağı ve LNG taşımalarının maliyetinin pipeline taşımalara göre düşeceği buna bağlı olarak LNG tüketiminin ve taşımalarının artacağı, LNG gemilerinin tonajlarının büyüyeceği ve LNG gemilerinde teknik gelişmelerin devam edeceği, LNG ticaretin de spot ticaretin artacağı buna bağlı olarak da spot taşımacılığın artacağıdır. Son kriz bu beklentiye bir ölçüde sekte vursa da ve bazı LNG gemileri laid up yapılsa da önümüzdeki ve takip eden yıllarda bu olumsuzluk aşılacaktır.

Bu yazı toplam 24484 defa okunmuştur.
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Yorumlar
Ali ozdemir
20 Kasım 2015 Cuma 20:29
20:29
Koyde yasiyorum koydeki evime dogal gaz deposu yaptiracagim tankerle dogal gaz getire bilirmiyim?
188.57.157.146
Yazarın Diğer Yazıları
ÇOK OKUNANLAR
Tüm Hakları Saklıdır © 2004 Deniz Haber | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : 0212 293 75 48 | Faks : 0212 293 75 49 | Haber Scripti: CM Bilişim